Five Poems on Filipino LaughterPaolo Tiausas
- Poem
- Tagalog
- Text
Poet Paolo Tiausas, who took part in a dialogue with Asa Ito on the subject of laughter in the Philippines, contributes Five Pieces on Filipino Laughter. In addition to the Japanese and English translations, we are also pleased to publish the original Tagalog text. The original Tagalog text appears below the English translation.
Cry-Laugh
No one cries with nothing worth crying about,
but people laugh with no laughing matters.
We’re so used to it, this history
tight-lipped about the so-called
non-necessities, for example,
the laughter bursting
from the first datu making out the helmet
of the visiting colonizer—what’s with that?
So much hunger to have made the pot a hat.
Or maybe, the first time the priest missed
his most venerated Sunday sermon: the word
out on the plaza, he must’ve thought lizard eggs
were the spices their kind were sailing for.
The kids they placed their quiet bets
on the friar’s soon-to-sprout reptilian tail.
Siesta time, when young women met up
to wisely crack some crooked proverbs.
What is grass good for, if the horse is you.
There’s a will, I still don’t like that way.
If the blanket’s short, you’re much too tall.
And a favorite: if someone throws stones,
respond by throwing rusted hammers.
As if to say: maybe no one had laughter
to spare in the breaking tension, the war,
but we’re not really sure. At least one
katipunero shot one last punchline
before resting a finger on the trigger.
A giggle’s universal when a voice cracks,
more so if it’s the general everyone hates.
A lexicon of jokes for every conqueror.
A new laughter for every traitor.
The throbbing, grieving chapters don’t end
without tears metamorphosing into laughter.
So we move along the grit teeth and excess spit
of yet another oppressive, third-world
luck or lack of it,
but we live with the oaths
of laughter we keep close, as if light
surviving the stars some milleniia dead,
as if something to prove
to whoever listening,
knock knock, knock knock.
This isn’t really a joke,
yet I’m cracking up. Knock knock.
Iyak-Tawa
Walang iiyak kung walang nakakaiyak
pero may tatawa kahit walang nakakatawa.
Sa ating nakasanayan, ang kasaysayan
ay pagkubli ng katotohanang tinuringang
hindi mahalaga, halimbawa,
ang halakhak
ng unang datu na nakakita ng suot na helmet
ng bisitang kolonisador—bakit ganoon?
Sobrang patay-gutom, nagsuot ng kaldero.
O kaya, noong unang beses na hindi sumipot
ang pari sa kaniyang lingguhang sermon:
ang sabi-sabi sa plaza, akala’y pambudbod
sa ulam ang nakitang mga itlog ng butiki.
May palihim na pustahan ang mga bata
kung tutubuan ng isang buntot ang kura.
May ilang dalagang nagkikita tuwing siesta
upang timplahin ang balikong salawikain.
Aanhin pa ang damo, kung ikaw ang kabayo.
Kahit magtiyaga, ayaw ko pa rin ng nilaga.
Kapag maiksi ang kumot, e ’di matangkad ka.
At ang paborito: kapag binato ka ng bato,
batuhin mo ng kinakalawang na martilyo.
Ibig lang sabihin: marahil walang tumatawa
noong dumidiin ang tensiyon, ang giyera,
pero hindi tayo sigurado. May kahit isang
katipunero na mamimilit ng huling hirit
bago ipahinga ang hintuturo sa gatilyo.
Unibersal ang kiliti sa seryosong pumiyok,
lalo kung mayabang na heneral o sundalo.
Isang lexicon ng biro sa bawat mananakop.
Isang bagong halakhak sa bawat traydor.
Hindi lalampas ang mahapding kabanata
ng wala ang metamorposis ng iyak-tawa.
Tumatawid lang tayo sa buwisit at ligalig
ng mapang-aping pang-ikatlong-daigig
na tiyamba
pero nabubuhay tayo sa taglay
na pangako ng tawanan na tila liwanag
ng bituing ilang milenyo nang pumanaw,
tila patunay sa
sino man na nakikinig,
tao po, tao po, tao po.
Hindi po ito biro,
pero natatawa ako. Tao po.
Laugh It Off
Instead of minding the history that led to the decision to just laugh it off.
Laugh it off instead of asking for your change from the jeepney driver. Laugh it off
instead of accosting the motorcycle that nearly hit the dog jogging the crosswalk.
Laugh it off instead of saying no alcohol. Just laugh it off, their unpaid debts.
Laugh it off instead of explaining to your dear friend that we’ve moved past
using those words, just laugh it off rather than risk having your secrets exposed.
Don’t give up, just laugh it off. Laugh it off rather than be seen as sheltered,
laugh it off rather than put the fate of your life into uncalloused hands.
Just laugh, it’s better than unhappiness. Not that happiness equates with laughter.
Laugh it off instead of hearing again the old cautionary tale of the cruel seas
in the mind, the almost-capsized boats, the lightning and the demons and
the whirlpools, while every night your brain throbs like soft fruit being crushed.
Laugh it off instead of being serious, which isn’t the same as laughing it off rather
than being taken seriously. Laugh it off rather than swallow a breakup. Laugh it off
rather than shoot the winged heart escaping this designated crying room.
Laugh it off rather than tell my parents that I really, really, really love them.
Laugh it off instead of crying it off. Laugh it off rather than be meat or fruit or pencil
or envelope whose addresses were left blank, laugh it off instead of being a tire
puncture, laugh it off instead of being the abandoned plushie on the overpass.
Laugh it off instead of challenging the lord. Laugh it off instead of challenging
all your friends. Laugh it off instead of challenging the world and its wiry limbs
unrelenting on your right to exist. Laugh it off instead of being gun nor bomb.
Laugh it off rather than get laughed at. Laugh it off instead of a cholesterol heart.
Laugh it off instead of having laughed it off. Laugh it off instead of sailing as
a paper boat this world both storm and dark, already past and already future,
as much fire as it is salt. Laugh it off rather than be echo, rather than silence.
Laugh it off instead of almost being a poem. Laugh it off, otherwise pop.
Tawa na Lang
Kaysa unawain ang isang kasaysayang nailuwal bago magdesisyong tumawa na lang.
Tawa na lang kaysa hingiin kay Tatang ang sukli sa jeep. Tawa na lang kaysa sitahin
ang motor na muntik nang mabundol iyong aso na tumatawid sa pedestrian lane.
Tawa na lang kaysa humindi sa alak. Tawa na lang kaysa singilin ang lumang utang.
Tawa na lang kaysa sabihan ang kaibigan na hindi na tayo gumagamit ng ganyang
mga salita, tawa na lang kaysa malagay sa peligro ang mga lihim na ipinagkatiwala.
Tawa na lang kaysa sumuko. Tawa na lang kaysa mapagkamalang walang diskarte,
kaysa iasa ang kinabukasan sa mga kamay na hindi kailanman naging magaspang.
Tawa na lang, kaysa naman hindi masaya. Hindi naman sa magkatumbas ang saya
sa pagtawa. Tawa na lang kaysa marinig na naman ang sermon ukol sa mga dagat
sa isip, ang mga barkong nanganganib tumaob, ang mga kidlat at mga halimaw at
mga uliuli habang sa gabi-gabi napipisa ang ulo hanggang sa kumatas tila kamatis.
Tawa na lang kaysa maging seryoso, na ibang-iba sa tawa na lang kaysa seryosohin.
Tawa na lang kaysa lunukin ang bato ng hiwalayan. Tawa na lang kaysa tiradurin
ang pusong nagkapakpak at pumapagaspas palayo rito sa iniiyakang palikuran.
Tawa na lang kaysa sabihin sa magulang ko na mahal na mahal na mahal ko sila.
Tawa na lang kaysa umiyak. Tawa na lang kaysa maging karne o prutas o lapis
o sobreng tanging patlang ang nakasulat kaysa sa kahit anong address, tawa na lang
kaysa maging butas ng gulong, tawa na lang kaysa maging inabandonang stuffed toy
sa overpass. Tawa na lang kaysa hamunin ang diyos. Tawa na lang kaysa hamunin
ang mga kaibigan. Tawa na lang kaysa hamunin ang mundo at ang mga galamay nito
na hindi kinikilala ang karapatan mo. Tawa na lang kaysa maging baril, maging bomba.
Tawa na lang kaysa mapagtawanan ulit. Tawa na lang kaysa atakihin ng taba sa puso.
Tawa na lang kaysa tumawa na lang. Tawa na lang kaysa maging papel na bangkang
pumapalaot sa ilog na sabay nang bagyo at dilim, sabay nang nakaraan at kinabukasan,
sabay nang apoy at asin. Tawa na lang kaysa maging alingawngaw, kaysa manahimik.
Tawa na lang kaysa maging halos tula. Tawa na lang kaysa maging bula.
When There’s Nothing Funny
There’s a tikbalang being adopted,
a congratulations tarpaulin hung
for a lawyer who failed their exams,
a patch of moss, a signature penned
on a malevolent contract, an old hammer
kindly beheaded by a crooked nail,
a deformed kettle that breaks from
its handle and spills its substance
and scalds already-sore arms,
a traffic enforcer, a surprise fire drill,
a humming hunger, a weeping crow,
a trigger pulled among the fields,
but when there’s nothing funny,
there’s a hand to hold, a dry stair step
in the path that’s always wet,
a bowl of sour broth in the fridge,
a song by the dripping faucet doubling
as a reminder for unpaid bills,
a new jacket and then socks with holes,
a leaf resting beside a park bench,
an umbrella, an apple mom brought home,
a medicine bottle from an old pharmacy,
a salary bonus notification, overtime pay,
the ghost in this shell of a room’s on leave,
and a young girl prepares the crux of her joke:
and when there’s nothing funny . . .
Tuwing Walang Nakakatawa
May pinapaampon na tikbalang,
may binabalandrang congrats na tarpolin
sa hindi pumasang maging abogado,
may lumot, may lagda sa kontratang lubos
ang pagkagahaman, may lumang martilyo
na mapupugutan ng balikong pako,
may takureng butás at matatanggalan
ng bandáng hawakan kaya matatapon
ang lamang likido sa ngawít nang braso,
may traffic enforcer, may biglaang fire drill,
may ugong ng gutom, may daing ng uwak,
may kakalabiting gatilyo sa bukid,
pero tuwing wala nang nakakatawa,
may kamay pangsagip, may natuyong hagdan
doon sa daanang laging nanganganib,
may tirang sinigang doon sa pridyeder,
may awit ang tubig sa patak ng gripong
nagpapaalala ng mga bayarin,
may bagong pangginaw at butas na medyas,
may dahong dadapo sa tabi ng bangkô,
may payong, may uwing mansanas ang nanay,
may nabiling gamot sa lumang botika,
may 13th month pay na, may bayad ang OT,
naka-leave sa wakas ang multo sa silid,
may dalagang handang magbitiw ng hirit:
at sa tuwing wala nang nakakatawa . . .
Had to Laugh First
And now, a few afternoon commercials from the gruesome
orderliness of the waking world. The crosswalks remain mere
suggestions. Whenever possible, people overstep the lines
meant to evoke any kind of guidance. It’s intentional how
they stick the candy wrappers into gutter holes, as if plugging
off the stench, as if subscribing to the arbitrary feud between
nature and mankind. Two elementary school boys learn
to nick purses out of pockets, learn to run for their lives.
A store worker rolls her eyes at an otherwise polite lady.
A motorcycle runs into one half of a walking, loving couple,
a brawl almost erupts. A bouquet of balloons are being sold,
as well as tofu pudding, then a blind man, a knocking on a car
window in the EDSA-Ortigas intersection, a singular voice howling
in front of the church, a cellphone capturing it on video.
Spit launches from a man on the overpass and splats
the umbrella of a woman lugging a bag of rice cakes for sale.
It’s that kind of season, really. Later, we’ll interview
a worker who stomachs a commute from Binangongan
to Bicutan every morning and every night, we’ll ask him
if he dreams anything besides bullet-speed jeepneys
immune from prowling enforcers or accident statistics.
But before that, we snacked on some roasted garlic peanuts,
wished for pearl coolers. And before that, we tried feeling out
the house keys in our bag, tried to luck out some coins
ready for rediscovery. And before that, we blinked a moment
of fear when we couldn’t find neither wallet nor coin purse.
And before all that, we considered never laughing again.
Inuna ang Tawa
At ngayon, ilang patalastas panghapon mula sa nakagigimbal
na kaayusan dito sa lupang ibabaw. Nananatiling mungkahi
ang mga tawiran. Hangga’t maaari, sinasaway ang linyang
nagtatakda ng kahit aling dapat sundan. Sadyang sinusuksok
ang mga pinambalot sa butas sa alulod, tila ba kinukulong
doon ang sangsang, tila ba nalinlang ng artipisyal na hidwaan
sa pagitan ng tao at kalikasan. Dalawang bata sa elementarya
ang natututong manghablot mula bulsa, natututong tumakbo.
Iirapan ng tindera ang magalang naman sanang matanda.
Mabubundol ng motorsiklo ang kalahati ng magkasintahan,
muntik pa ngang maging sapakan. May nagbebenta ng lobo,
may naglalako ng taho, may bulag, may kumakatok sa pinto
ng SUV sa interseksiyon ng EDSA at Ortigas, may sumisigaw
mag-isa sa harap ng simbahan, may nagtututok ng cellphone.
May lalaking dudura mula sa overpass at sasalpak ang laway
sa payong ng aleng may bayong ng ibebenta pang bibingka.
Ganoong lagay ng panahon. Makakapanayam natin mamaya
ang isang manggagawang bumibiyahe pa mula Binangonan
hanggang Bicutan araw-araw at gabi-gabi, tatanungin natin
kung may mga pangarap siya maliban sa matuling jeepney
na hindi tinatablan ng enforcer o estadistika ng aksidente.
Bago iyon, magmemeryenda muna tayo ng adobong mani,
suwerte kung may gulamang katabi. Bago iyon, kakapain
ilang beses ang susi sa bag, sisisirin nang maigi sakaling
may nakaligtaang barya. Bago iyon, panandaliang kikitlin
ng ligalig noong hindi maapuhap ang coin purse at pitaka.
Bago iyon, bahagyang iisipin na hindi na muling tatawa.
The Audacity to Laugh
Like you, I walk the path of destruction,
wielding laughter that launches the wings
of some hope with a beak sharper than an atom.
Like you, I’m all too used to this cycle of suffering
and gambling on this cosmic lottery that’s never
shared its winnings, not even throwaway psalms.
And like you, I’m stunned at this wave towering over
the expanse of sky and the parting wishes of stars,
turning on and off the moon’s switch as though
an electric lamp, the city turning into a suggestion.
There are confessions apt for this grand folding
of everything in existence, as there are regrets apt
for keeping in glass jars or origami creased
in pockets, as there are moments yet unavenged
until this too tempered, all too bitter end.
But, again, this bad luck isn’t really new,
it’s mundane as a nap on a night the dreams
keep the limbs restless, the joints sore, and
the scalp bloodied by a scab. And to say it simply,
if this is what our damnation looks like, for a puny
verse mocking this unjust game, it’s kind of lame.
Sorry, nothing here has summoned fear.
Like you, I don’t have gravestones to banner in any
foreseen future, but if ever, if by any chance,
kindly write: he died a person, died with audacity to
hahaha, hahaha because, yes, that’s how it was.
Nakuha Talaga Tumawa
Tulad niyo, binabagtas ko ang landas ng wasák,
tangan-tangan ang pagtawang lunsaran ng pakpak
ng pag-asang matalim pa sa iisang atomo ang tuka.
Tulad niyo, beterano’t sawa ako sa siklo ng pagsubok
at pagtaya sa kosmik na laro ng lotto na ni minsan
hindi pa nagbalato kahit ilang tira-tira na salmo.
At tulad niyo, tulala rin ako rito sa gatore na alon
na binubura sa langit ang huling mensahe ng bituwin,
pinipitik ang pihitan ng buwan tila ba lamparang
de-kuryente, ang lungsod nagiging suhestyon na lang.
Maraming dapat aminin sa ganitong pagtitiklop
ng lahat ng bagay na umiral, maraming panghihinayang
na hahanapan ng garapon o kaya itutupi na origami
sa bulsa, maraming ganti na hindi ko pa nakakamit
kaya pagsisisihan ang hanggang dulong pagtitimpi.
Subalit, muli, pamilyar naman itong tadhanang malas,
kasingkaraniwan lang ng idlip sa gabing kauunat
sa panaginip ay magâ ang kasu-kasuan at mamalasing
may tuyong dugo sa anit. Sa pinakamadaling salita,
nakakaumay kung ito na iyong hagupit na isusukli
sa unang taludtod pa lang na laro ng biro’t uyam.
Wala pa akong naririnig na dapat kong katakutan.
Tulad niyo, wala akong lapidang maipagmamalaki
sa kinabukasan, pero kung sakali at magkataon man,
pakilagay na lang: yumao siyang tao at nakuha pa
mag-hahaha, hahaha kasi noon ay ganoon talaga.